राजनीतिक स्थिरता अभावले विकासमा अवरोध

काठमाण्डौं, नेपाल – नेपालमा दशकौँदेखि राजनीतिक अस्थिरता रहँदै आएको र यसले मुलुकको समग्र विकास प्रक्रियामा गम्भीर अवरोध पुर्याएको विश्लेषकहरूले बताउँदै आएका छन्। विभिन्न सरकारहरूले आ-आफ्ना कार्यकालमा विकासका लागि योजना तथा नीति निर्माण गरे पनि सरकार परिवर्तनसँगै ती योजनाहरूलाई निरन्तरता दिन नसक्नुले दीर्घकालीन विकासमा ठूलो चुनौती खडा भएको छ।

नेपालमा सरकारहरूको आयु छोटो हुने, गठबन्धन राजनीतिमा केन्द्रित हुने तथा सत्ताका लागि हुने प्रतिस्पर्धाले गर्दा स्थिर सरकार बनाउने प्रयास बारम्बार असफल हुँदै आएको छ। यस अवस्थाले गर्दा ठूला विकास परियोजना, पूर्वाधार निर्माण, शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता क्षेत्रमा दीर्घकालीन योजना लागू गर्न कठिन भइरहेको छ।

अविकसित संरचना र परियोजनाहरूमा अवरोध

राजनीतिक स्थिरता नभएकै कारण देशका विभिन्न ठूला परियोजनाहरू अलपत्र अवस्थामा रहेका छन्। सडक, जलविद्युत्, स्वास्थ्य तथा शिक्षाजस्ता महत्वपूर्ण क्षेत्रका विकास योजनाहरू कहिल्यै पनि प्राथमिकतामा राख्न नसक्दा मुलुकले आर्थिक वृद्धिको अवसर गुमाइरहेको छ। उदाहरणका लागि, बहुप्रतिक्षित मेलम्ची खानेपानी परियोजना, निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल तथा अन्य प्रमुख पूर्वाधार परियोजनाहरू राजनीतिक अस्थिरताका कारण बारम्बार रोकिएका छन्।

नीति तथा योजनामा निरन्तरता अभाव

नयाँ सरकारको आगमनसँगै अघिल्लो सरकारले थालनी गरेका योजनाहरूलाई स्थगन गर्नु वा नयाँ नीतिको प्रस्ताव गर्नुले दीर्घकालीन योजनामा अवरोध पुर्याएको छ। देशको आर्थिक नीति, कर नीति तथा वैदेशिक लगानीसम्बन्धी नीतिमा अस्थिरता आउँदा विदेशी लगानीकर्ता समेत नेपालको आर्थिक क्षेत्रमा लगानी गर्न हिचकिचाउने स्थिति सिर्जना भएको छ। यसले गर्दा रोजगारीका अवसर घट्नुका साथै आर्थिक विकासमा समेत नकारात्मक असर परिरहेको छ।

आर्थिक प्रभाव र जनताको विश्वासमा कमी

राजनीतिक अस्थिरता र विकासका लागि नीति निर्माणको अभावका कारण मुलुकको आर्थिक वृद्धिमा समेत गम्भीर असर परेको छ। विश्व बैंक र अन्य आर्थिक विश्लेषकहरूका अनुसार, नेपालले वार्षिक ७-८% को आर्थिक वृद्धि हासिल गर्न सक्छ, तर राजनीतिक अस्थिरताका कारण यो सम्भावना यथार्थमा बदल्न कठिन भएको छ। यसले गर्दा रोजगारी सिर्जनामा कमी, जनताको जीवनस्तरमा गिरावट तथा मुलुकमा बेरोजगारी दरमा वृद्धि भइरहेको छ।

जनताले सरकारप्रति आशा गुमाउँदै गएका कारण राजनीतिक स्थिरता अभावको असर जनतामा पनि देखिन थालेको छ। जनताले हरेक चुनावमा नयाँ सरकार र नयाँ दललाई मौका दिए पनि दीर्घकालीन योजनामा कुनै उल्लेख्य उपलब्धि हासिल हुन नसकेको अनुभव गरिरहेका छन्।

दीर्घकालीन स्थिरता र योजनाको खाँचो

विशेषज्ञहरूले नेपालमा दिगो विकास सुनिश्चित गर्न राजनीतिक स्थिरता पहिलो आवश्यकता रहेको बताउँदै आएका छन्। दीर्घकालीन र नीतिगत स्थायित्वका लागि सबै दलहरूले सहकार्य गर्नुपर्ने, विकासका आधारभूत मुद्दाहरूलाई साझा एजेन्डा बनाउने तथा सरकार गठन प्रक्रियामा पारदर्शिता अपनाउनुपर्नेमा उनीहरूको जोड छ।

समग्रमा, मुलुकको दीर्घकालीन विकासलाई दिगो बनाउन स्थिर सरकार, स्पष्ट नीति र निरन्तरता दिने सोच आवश्यक छ। राजनीतिक स्थिरता कायम गरेर मात्र नेपालले आर्थिक, सामाजिक र भौतिक पूर्वाधारको क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रगति हासिल गर्न सक्छ भन्नेमा विज्ञहरूको धारणा छ।